SERDECZNIE WITA "PRZEDSZKOLE POD ŚWIERKAMI" Zapraszamy do zapoznania się z naszą stroną internetową . MOTTO PRZEDSZKOLA: "Nauczyciele, dzieci i rodzice są nićmi jednego kłębka, które powinny łączyć się w harmonijnym splocie" C. Freinet

Jak żywić przedszkolaka by kiedyś wyrosła z niego zdrowa mama i zdrowy tata?

               Dziecko w wieku przedszkolnym rozwija się bardzo intensywnie pod względem fizycznym i intelektualnym. W prawidłowym odżywianiu bardzo ważna jest regularność posiłków ( dziecko w wieku przedszkolnym powinno otrzymywać 4-5 posiłków dziennie                     w odstępach co 3-4 godziny). Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne stworzyło listę zaleceń dotyczących żywienia dzieci w wieku przedszkolnym. Wskazówki te pomagają zadbać o prawidłowe żywienie przedszkolaka i zapewniają mu zdrowy rozwój, stosowanie ich na co dzień pomaga również wykształcić prawidłowe nawyki żywieniowe, które są przydatne w całym dorosłym życiu.  

               Podstawą żywienia dziecka powinny być produkty zbożowe, które poprzez dużą zawartość węglowodanów dostarczają energię oraz są bogate w witaminy jak i składniki mineralne. Ich wartości odżywcze  zależą jednak od sposobu przetworzenia i rodzaju ziarna, najwięcej wartości mają oczywiście produkty nisko przemiałowe, pełnoziarniste.

               Kolejną grupą produktów w piramidzie zdrowego żywienia są warzywa i owoce. Warzywa (minimalnie przetworzone)  powinny się znajdować podczas każdego posiłku dziecka, owoce ( owoce sezonowe) także powinny stanowić codzienny element jadłospisu.  W dzisiejszych czasach mamy do wyboru rozmaite rodzaje warzyw: warzywa liściaste, rośliny strączkowe, warzywa kapustne, korzeniowe i inne. Występuje jeszcze jeden podział ze względu na kolory: białe, żółte, zielone, pomarańczowe, czerwone. Każde warzywo zawiera różne, ale równie cenne i niezbędne składniki odżywcze, np. witaminę C zawierają między innymi: brokuły, papryka, kapusta, pomidory ( ułatwiają również one proces gojenia się ran jak i przyswajanie żelaza, należy pamiętać o łączeniu produktów zawierających witaminę C               z pokarmem zawierającym dużą ilość żelaza jak mięso czy jaja). Istotnym składnikiem odżywczym występującym głownie w warzywach zielonych ( natka pietruszki, brokuły, brukselka, sałata i szpinak) są foliany czyli tzw. kwas foliowy. Wpływają one korzystnie na system nerwowy i mózg, a także na samopoczucie. Wspomagają procesy krwiotwórcze, czyli powstawanie krwinek czerwonych. Bogatym źródłem witaminy A, odpowiadającej za prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku, są warzywa żółte i pomarańczowe ( marchew               i dynia). Bardzo ważnym pierwiastkiem w odżywianiu dzieci jest również żelazo. Bierze ono udział w transporcie tlenu do mózgu oraz w tworzeniu składników krwi. Jego niedobór może prowadzić do anemii. Warzywa, które zawierają w swoim składzie żelazo, to przede wszystkim buraki czerwone i zielona część pietruszki. Potas to składnik pokarmowy, który odpowiada za regulację ciśnienia krwi, zmniejsza ryzyko zachorowania na kamicę nerkową. Spotykany jest w różnych rodzajach warzyw, głównie w burakach, brukwi, bakłażanach, cukinii, czosnku, pomidorach oraz w szpinaku. Warzywa są również dobrym źródłem innych niezbędnych składników mineralnych: magnezu, manganu, molibdenu, wapnia, cynku                      i miedzi. Niestety obróbka termiczna warzyw zmniejsza ilość niektórych witamin                               i minerałów, dlatego należy ją ograniczyć do minimum. Należy pamiętać, aby w sezonie kupować świeże, lokalne warzywa, w okresie zimowym z powodzeniem mogą zastąpić je mrożonki.

               Następne w kolejności są produkty mleczne. Wapń to najważniejszy składnik odżywczy mleka i jego przetworów, odpowiada on przede wszystkim za prawidłowy rozwój układu kostnego. Produkty mleczne zawierają również potas, cynk, magnez, fosfor, a także witaminy z grupy B. Najlepszymi przedstawicielami tej grupy są: mleko, jogurty i kefiry (oczywiście najlepiej naturalne), sery twarogowe, które to można podawać codziennie. Sery żółte tzw. podpuszczkowe powinny być ograniczane, ponieważ zawierają dużą ilość niekorzystnych dla zdrowia tłuszczów nasyconych i soli. Dzienne zapotrzebowanie na wapń      u dziecka powyżej 3 roku życia wynosi 500-700mg. (np. 2-3 szklanki mleka z czego część może być zastępowana np. jogurtem naturalnym).

              Na następnym piętrze piramidy żywieniowej dziecka w wieku przedszkolnym są tak zwane produkty białkowe. Zaliczane do nich są: mięso, drób, ryby, jaja i rośliny strączkowe, dzieci w wieku 4-6 lat powinny otrzymywać około 120g żywności dostarczającej białko. Szereg ważnych funkcji jako źródło energii dla młodego, rozwijającego się  organizmu pełni tłuszcz pokarmowy. Dostarcza on kwasów tłuszczowych, w tym niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, których organizm człowieka sam nie wytwarza i które muszą być dostarczane z żywnością. Ponadto pomaga we wchłanianiu rozpuszczalnych w tłuszczach witamin A, D, E i K, których niedobór może prowadzić do zaburzenia wzrostu i rozwoju dziecka, dlatego też nie należy ograniczać spożycia tłuszczu przez niemowlęta i małe dzieci do 3 roku życia. Z kolei w diecie dzieci powyżej 4 roku życia tłuszcz powinien dostarczać od 25% do 35% energii z całodziennej diety.

Ryby są źródłem pełnowartościowego i łatwo przyswajalnego białka oraz dobrych kwasów tłuszczowych, które są niezbędne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju dziecka, dlatego są one bardzo istotnym elementem diety w ciągu pierwszych lat życia ( dziecko wtedy rośnie bardzo intensywnie). Zalecane jest spożywanie ryb co najmniej raz, a najlepiej dwa razy                  w tygodniu. Należy wiedzieć, iż nie wszystkie ryby nadają się do spożycia przez małe dzieci, jak i nie każdy sposób ich przygotowania jest odpowiedni dla dziecka. Najlepsze dla młodego człowieka są ryby morskie- zarówno tłuste jak i chude, a także ryby słodkowodne. Szczególnie zalecane dla dzieci ryby tłuste to: łosoś, makrela atlantycka. Ryby chude odpowiednie do spożycia przez dzieci to: dorsz, morszczuk, mintaj, sola. Z ryb słodkowodnych najlepsze będą: karp, pstrą i węgorz. Zakazane jest spożywanie przez dzieci ryb drapieżnych takich jak: okoń, makrela królewska, miecznik czy rekin, gdyż kumulują one więcej szkodliwych substancji i metali ciężkich. Co do przygotowania ryb do spożycia najodpowiedniejsze jest gotowanie ich w wodzie i na parze lub pieczenie w folii. Zabrania się podawania dziecku ryb smażonych na głębokim tłuszczu. Zwrócić należy jeszcze uwagę na bezpieczeństwo podania posiłku -  ryby należy dokładnie obierać z ości, gdyż mogą one znajdować się również w filetach rybnych, najbezpieczniej jest podawać je w postaci zmielonej. Należy unikać również ryb wędzonych, gdyż w trakcie procesu ich produkcji wytwarzają się szkodliwe związki, a dodatkowo zawierają one znaczne ilości soli.

               Każdy z nas, czyli rodziców,  chce dla swojej pociechy wszystkiego co najlepsze (oczywiście w miarę możliwości finansowych), jednakże nie zawsze jest to rzeczywiście dobre dla dziecka. Spróbuję w tym paragrafie wymienić błędy w żywieniu dzieci popełniane najczęściej przez rodziców, dziadków itd.:

- za duża ilość w diecie dziecka gotowych produktów cukierniczych i produktów tzw. ,,fast food”(szybkie jedzenie) w skład których wchodzą niekorzystne dla zdrowia tłuszcze nasycone, tzw., ,,puste kalorie”,  które mogą prowadzić do nadwagi bądź otyłości;

- nadmierne spożycie cukru , wynika ono w głównej mierze ze spożywania słodyczy oraz gazowanych napojów i soków owocowych. Słodycze są wysokokaloryczne i sprzyjają nadmiernej masie ciała, jeden batonik pokrywa limit całodziennego spożycia tzw. cukru dodanego i około 20% dziennej puli kalorii według  zalecanych norm żywienia dla dzieci                   w wieku przedszkolnym ;

- jadłospis ubogi w warzywa i owoce, które powinny stanowić stały składnik żywienia;

- siedzący tryb życia;

- niedobór wapnia spowodowany brakiem lub śladową ilością mleka i przetworów mlecznych w diecie dziecka. Wapń jest podstawowym składnikiem kości i zębów, a jego niedobór może prowadzić do powstania kości o  osłabionej strukturze, podatnych na złamania i urazy, dlatego dzieciom w wieku przedszkolnym zaleca się podawanie 2-3 szklanek mleka dzienne               ( 1 szklankę mleka można zastąpić 1 szklanką jogurtu, kefiru lub maślanki, 2 opakowaniami twarogu ziarnistego lub 2 cienkimi plasterkami sera żółtego. W przedszkolu dziecko powinno spożywać minimum  połowę zalecanej ilości wapnia w postaci mleka i produktów mlecznych:

- podjadanie między posiłkami, dostarczana w ten sposób spora ilość energii i podwyższenie stężenia glukozy we krwi, powodują sytość i niechęć do spożywania głównego posiłku;

- monotonna dieta i brak urozmaicenia, podawanie dziecku tych samych potraw zbyt często, po pewnym czasie może powodować znudzenie oraz brak ochoty na jedzenie;

- badania pokazują, że spożycie soli wśród najmłodszych grup wiekowych jest niemal dwukrotnie większe od zalecanych ilości ( dzieci w wieku 1-3 lat nie powinny spożywać więcej  niż 1,9g soli dziennie, a w wieku 4-6 lat nie więcej niż 3 g soli/dzień. Odpowiada to ilości soli zawartej w połowie łyżeczki do herbaty). Wysokie spożycie soli w okresie dzieciństwa przyczynia się do rozwoju nadciśnienia i może być przyczyną rozwoju wielu chorób w wieku dorosłym. Nadmiar soli może mieć niekorzystny wpływ na prawidłowy rozwój układu kostnego dziecka i prowadzić do zwiększonej demineralizacji kości, ponieważ  powoduje zwiększenie wydalania wapnia z organizmu.

- traktowanie jedzenia w kategoriach kary i nagrody, zmuszanie dziecka do jedzenia, chwalenie go za zjedzenie całej porcji, albo przeciwnie- ganienie za pozostawienie jedzenia może już na wstępie zaburzać mechanizmy samokontroli łaknienia.

 

              Podsumowując powyższy artykuł należy zacytować najnowsze zalecenia dotyczące żywienia oraz kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych mówiące, iż: ,,RODZICE I OPIEKUNOWIE DECYDUJĄ O TYM, CO DZIECKO JE, NATOMIAST DZIECKO DECYDUJE SAMO O TYM CZY  I ILE ZJE!!!”.

 

 

 zredagowała : Katarzyna Kowalczyk

 

 

BIBLIOGRAFIA:

1.Weker H. i wsp.: ,,Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku 13-36 miesięcy w Polsce”, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa2005.

2. Ciborowska H., Rudnicka A.: ,,Dietetyka żywienia zdrowego i chorego człowieka”, WL PZWL, Warszawa 2007.

3. Kułaga Z.: ,,Epidemiologia nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży w Polsce. Zakład Zdrowia Publicznego IPCZD.

4. Gawęcki J., Hryniewiecki L. (red.), ,,Żywienie człowieka”, PWN, Warszawa, 2005.

5. Hasik J., Gawęcki J. (red.), ,,Żywienie człowieka chorego i zdrowego”, PWN, Warszawa, 2003.

6. Ziemlański Ś. (red.), ,,Normy żywienia człowieka. Fizjologiczne podstawy”. PZWL, Warszawa, 2001.